|
Trải dài phía Tây và Bắc là xã Nghĩa Đồng. Làng Sẻ
xưa kia là vùng đồi núi hoang vu, rậm rạp có địa
hình bán sơn địa. Từ thế kỷ XVII đã có người định cư
sinh sống. Dân cư ở đây chủ yếu là người gốc miền
xuôi từ các huyện Diễn Châu, Yên Thành, Quỳnh Lưu và
Hưng Nguyên lên khai cơ lập nghiệp. Dần dần trở
thành quần thể nhân dân đông đúc. Làng có tên là Tri
Lễ cũ, sau đổi tên thành Tri Chỉ. Cái tên làng Sẻ ra
đời là do dân ở làng Sen đông quá, dắm dân lên (Sẻ
dân sang) nên làng từ đó có tên Nôm là làng Sẻ, 16
họ gốc xuôi ở đây đã tạo nên một bản sắc bởi giọng
nói. Tên làng Tri Chỉ được ghi vào bản đồ hành chính
quốc gia năm Thành Thái thứ 4 (1892).
Một số người cao niên kể lại, vào đời cố của họ đã
bắt đầu có đình làng. Mặc dầu quanh làng được bao
bọc bởi luỹ tre và có chốt canh, song vẫn có một lần
bọn giặc cướp người Lào (?) đã vào làng xâm chiếm.
Chúng bắt trâu, lợn mổ thịt giữa đình làng. Bà con
đã tìm cách đặt chông, giết chúng. Giặc đi rồi,
người làng Sẻ cho đình làng bị ô uế bèn phá bỏ. Mãi
đến khoảng những năm đầu thập kỷ 30 của thế kỷ XX,
làng dựng ngôi đình mới gồm 6 gian, vừa thờ tự thần
linh vừa là nơi sinh hoạt việc làng. Năm Đinh Sửu
(1937) dân làng xây lại dãy tường bao quanh, làm sân
đình lát gạch, trước có cổng Tam Quan uy nghi, đẹp
mắt. Trong đình có khá đầy đủ đồ tế khí. Trước sân
có phụng chầu, nghê đá…chỉ tiếc ngôi đình này không
có những nét hoa văn chạm trổ trên đồ gỗ. Cái còn
lại ngày nay là các viên đá tảng nhà và bộ khung gỗ
làm nhà trẻ xóm 3.
Làng Tri Chỉ sớm tiếp nhận và làm cách mạng. Cuối
1930, đầu 1931 một Chi bộ Đảng được lập ở Tri Chỉ
(Chi bộ Yên Hoà) do đồng chí Lại Văn Bút làm Bí thư,
có 14 đảng viên (trong đó có 5 đồng chí ở nơi khác
đến): Đồng chí Trúc (tức Đồi – Thanh Chương); đồng
chí Phúc Tuy (Diễn Châu); đồng chí Nguyễn Linh (Nam
Đàn); đồng chí Công Hoè (Nghi Xuân) và đồng chí
Chính (tức Hoét hiện ở Hưng Nguyên). Phong trào biểu
tình để biểu dương lực lượng phản đối sự khủng bố
trắng trợn của Pháp mạnh mẽ trong hai làng Sen, Sẻ.
Ngày 14 - 7 năm Ất Dậu (tức 23 - 8 - 1945) các đồng
chí cán bộ cách mạng huyện Nghĩa Đàn về họp nhân dân,
tuyên bố cướp chính quyền, tịch thu ấn tín của Lý
trưởng. Đồng thời tuyên bố bắt cha con Bang Trự (là
một tên bang tá phản bội), y đã chỉ điểm cho quân
Pháp về Cồn Mối lùng sục bắt 3 người cộng sản đem
bắn ở Đình Sen (13 - 7 - 1931).
Cuộc cách mạng long trời lở đất làm thay đổi chế độ,
cùng với nhân dân cả nước, nhân dân làng Sen và làng
Sẻ khỏi cảnh áp bức, bóc lột. Đình làng trở thành
nơi sinh hoạt bình thường. Đến năm 1962, do trận lụt
lớn, 2/3 số dân bị ngập lụt, đình Sẻ nước dâng tận
mái, sang năm 1963, theo chủ trương của xã hội dời
dân lên đồi. Đình Sẻ cũng được di chuyển lên đặt tại
vị trí xóm 3 bây giờ cho đến lúc này làng Sẻ vẫn
thuộc Nghĩa Bình. Năm 1973 sát nhập với làng Sen
thành xã Nghĩa Đồng. Cái tên Tri Chỉ mờ nhạt dần,
nhưng tên làng Sẻ mãi mãi cùng ngôi đình đã vẹn
nguyên cùng năm tháng.
<< Về đầu trang... |
