Ngày 5-8-1964 giặc Mỹ đem bom ra đánh phá miền Bắc, thành phố Vinh kiên cường đã giáng trả sự tấn công của không lực Hoa Kỳ ngay từ loạt đạn đầu…

Thầy Cương – cô Trân thông báo với học trò lớp tôi: Cả nước cùng trận tuyến đánh Mỹ. Tụi chúng tôi há mồm ra mà nghe bao nhiêu chuyện về máy bay Mỹ - Nó to như cái nhàm có bom có đạn, sức huỷ diệt tàn bạo…Thằng Tôn bảo đừng sợ mày ạ, tao muốn trông thấy nó tận mắt xem nó hư thực ra sao. Non gan nhất là tụi cái Toàn, cái Thân sợ mặt xanh hơn tàu chuối…

Cứ mỗi tối, trong từng thôn từ ông già bà lão đến lớp trai làng cứ bàn tán xung quanh chuyện tàu bay và cách đánh. Tụi nhỏ mình nghe mắt tròn xoe.

Ngày 12-9-1964 toàn trường cấp I Nghĩa Đồng chúng tôi được lệnh học vào ban đêm từ 6 giờ đến 9 giờ tối. Tuổi lớp 3, mỗi đứa 1 đèn “phòng không” bao gồm các bộ phận: ống tre có khe hở nhỏ vừa đủ cho ánh sáng đèn dầu hoả soi vào trang vở. Phía trên có quai xách hẳn hoi, kèm theo tán đĩa cá mèn để che ánh sáng. Cánh con trai đêm học, ngày rủ nhau tô trau truất đèn “phòng không” đánh Mỹ. Lớp đàn anh còn vẽ hoa hoè rực rỡ trông thật vui mắt…

Ngày 20-10-1965 lớp 4A chúng tôi được chuyển lên học ở Cồn Eo Đế. Thầy Nguyễn Trọng Nghiệm căn dặn chu đáo và cách đi đường, cách ẩn nấp, cấp cứu... Lớp học được dựng sâu dưới lòng đồi, xung quanh có hệ thống rào chữ chi như đồi Him Lam. Vui nhộn nhất là cảnh thầy trò tập cách cáng thương binh – băng bó vết thương. Thầy bảo: Phải học giỏi mới thành kỹ sư – bác sỹ và mới đi bộ đội được. Chao ôi, hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ trong chúng tôi sao mà thiêng liêng và than thương vậy…

Ngày 10-9-1967 tụi tôi lên cấp 2 lúc đó trường đóng ở Hồng Yên một bộ phận ở Cồn Chợ. Lớp học được đắp thành luỹ xung quanh như là lô cốt vậy. Có cả hệ thống hầm Triều Tiên nữa. Thầy Xứng, cô Dung hướng dẫn chúng tôi làm vòng  lá nguỵ trang và bện mũ rơm để tránh mưỡng bom đạn. Thật là tuyệt vời trong tư thế người lính trong Tố Hữu:

…Chào các em đồng chí của tương lai

Mang mũ rơm đi học đường dài

Chuyện thần kỳ dân tộc ta là vậy

Tụi cu Thế, cu Ngọ, Bình, Sỹ bện trau truốt những mũ rơm mịn đẹp vô cùng. Vòm lá nguỵ trang bằng lá dừa, cọ xanh rì. Nó còn sắm thêm chiếc súng lục gỗ bôi lọ nồi đen sì trông thật oai vệ.

Hàng ngày máy bay oanh tạc các trọng điểm phà Sen - tuyến 15A, B. Bao đêm pháo sáng rực trời. Đội phòng không 12 ly 7 của xã đánh trả quyết liệt, tiếc là nhiều lần bắn gần trúng máy bay Mỹ chắc phi công nó hốt hoảng lắm…

Ngày 1-6-1972 mới học xong lớp 10, tụi tôi tham gia vào trung đội trực chiến dân quân. Bác Đôn – Trung đội trưởng phát cho mỗi đứa 1 khẩu K44 bóng loáng nặng chịch. Cứ mỗi tối thay ca trực các trọng điểm trên tuyến đường 15B, và trực kẻng ban báo động từ xa đặt ở đồi Eo Đế. Chửa tận mắt với Mỹ, nhưng cũng thấy thật là dũng mạnh, chắc khắp các vùng trên toàn nước đều hoà với chúng tôi hào khí bi hùng ấy.

Ngày 25-6-1972 Trung đội dân quân Thượng Thắng chúng tôi nhận lệnh cử 3 đồng chí có uy tín,  đầy dũng cảm làm nhiệm vụ đặc biệt ở phà Sen.

Tôi cùng với Đức Kiên do bác Hoe Nho làm tổ trưởng cầm súng thần tốc xuống địa điểm quy định chờ khẩu lệnh cả ngày: bằng mọi cách vớt được xác 1 chiến sỹ bộ đội trên đường làm nhiệm vụ bị tử vong trôi dạt về vùng ta. Trên bãi rì rì ven phà Sen chúng tôi dò tìm và hoàn thành nhiệm vụ. Kể ra cũng sờ sợ vì nhiều lẽ... Xong việc được xã đội biểu dương công trạng, nhưng mãi sau 1 tuần cả 3 chúng tôi mới trở về trạng thái, tâm thế ban đầu của người lính tại hậu phương Nghĩa Đồng...

      Gian khổ là vậy – hy sinh là vậy nhưng trong mỗi con người Nghĩa Đồng luôn tự tin và đầy ắp tình làng nghĩa xóm. Có sức cảm hoá sâu sắc người đi xa góp phần xây dựng quê mình giàu đẹp